Eg har vore i cirka 40 land dei siste tjue åra, og eg har også fare mye i Noreg. Gjennom reisinga har eg gjort meg opp nokre tankar om korleis eg ønskjer å bli møtt som turist, og kva det er eg meiner burde vore annleis i Noreg som turistland.

Eg irriterer meg sterkt over hangen til å ”mjølke” turistar som alt har betalt mye for å komme seg hit, og som må betale skamlaust mye for alt frå ein kaffikopp til dagens rett (skrekkeksempel: Sinclair kro, Kvam, hotellet på Sæbø), frå ferjebillettar til inngangspengar (skrekkeksempel: Nordkapp) og overnattingar (skrekkeksempel: alle hotell).

Kostnader og kost

Dei som driv i sesongprega næringar, kan ikkje rekne med å tene inn det dei synest dei treng på nokre få månader, og lyt skaffe seg fleire bein å stå på. Bubilturismen har synt at mange turistar både droppar å betale for overnatting og i stor grad er så ”sjølvforsynte” at dei slepp smake på den lokale matkulturen. Nesten ingen turistar reiser heim utan å klage over prisnivået i Noreg, og det slår uheldig ut både for turistnæringa og for andre sørvisnæringar. Det bør ikkje vere slik at ein helst må vere rik for å reise i Noreg. Noko lågkostland blir vi ikkje, men turistnæringa bør ha skamvett nok til at dei a) ikkje set opp prisane i turistsesongen, b) alltid sørgjer for å ha tilbod som folk med normal økonomi kan ha råd til. Ein generell prisnedgang på ti prosent treng slett ikkje føre til ti prosents inntektsnedgang.

Eit anna problem er at det er for vanskeleg å oppleve variasjonar i lokal kultur, enda så stort landet er. Det same har eg opplevd på Færøyane. Ein må på restaurant for å ete ”innfødd” mat! Slik bør det ikkje vere. Her meiner eg at regionalt samarbeid bør kunne gje turistane noko ekstra, og det vil også kunne gje den lokale/regionale matkulturen auka prestisje og oppslutning hos nordmenn.

Saman om maten

Den norske matkulturen er dels noko som lever sitt eige liv utafor serveringsstadene, dels finst han ”konservert” i bøker og er mest for spesielt interesserte. I denne matkulturen finst det smårettar som gjerne kunne ha vore serverte på gatekjøkken og enkle kaféar, men da må det finnast ferdigvarer å få tak i. Det finst også meir omfattande, men ikkje spesielt arbeidskrevjande rettar i matkulturen, men turistar og innfødde blir bodne pizza, kylling og biffstrimlar.

På regionalt nivå bør område med nokolunde like mattradisjonar samarbeide om å utvikle a) snarmat, b) kafémat og c) ”suvenirmat”. Eit slikt område kan vere Ottadalen, eit anna Romsdal. Ein kan skaffe oversikt over mattradisjonar og leverandørar, om det ikkje finst, sjå på mulegheitene for å utvikle noko nytt, og finne ut korleis ein kan både produsere og få aktørar til å selje dette. Snarmaten må ein kanskje tenkje litt nytt for å finne fram til, kafématen bør byggje på middagstradisjonane frå gammalt av, og suvenirmaten lyt ein tenkje nytt rundt.

Med suvenirmat tenkjer eg på pakker med mat som folk kan ha med seg heim. Når eg er ute og reiser, kjøper eg alltid med meg lokale ferdigvarer, og så kan eg servere tsjekkisk suppe ein gong heime. Mange kan sikkert tenkje seg ein ”norsk kveld” når dei kjem heim. I denne omgangen let eg oppbevaring og lovreglar liggje, og vil berre presentere nokre idear til produkt.

Hermetisert pinnekjøt?

I butikkane kan det liggje pakker med norsk ferdigmat, både som lunsj- og middagsmat. I ei lunsjpakke frå Ottadalen vil det til dømes kunna liggje spekemat, skiva pølser av elgkjøtt og reinsdyrskjøtt, brunost/geitost, godt smør, postei av rype og hare, blåbærsyltetøy og flatbrød. I ei middagspakke kan det liggje hermetisert elgkjøtt og reinsdyrskjøtt, potetmos av mandelpotet, kålrotstappe, tyttebærsyltetøy, ei pulversuppe med tørka kjøtt og lokale krydder, kanskje også spekemat eller hermetisert åbbor/aure eller liknande. Porsjonane er sjølvsagt ikkje store. I Romsdal ville ei tilsvarande lunsjpakke innehalde for eksempel røykalaks og hjortepølse i skiver, ei middagspakke kan innehalde hjort, laks, ein pose til å lage ball av, kålrotstappe, hermetisert pinnekjøt osv. Kvar slik pakke bør koste maks 200 kroner.

På eit regionalt nivå kan ein også utvikle heilt nye tilbod for gana, for eksempel noko som liknar heimebrygga øl, kornøl, likørar eller andre svakare og sterkare drikke av blåbær, solbær osv. Mye av den maten som har vore sesongavhengig, bør også vere tilgjengeleg større delar av året, og laga til i mindre pakker og bearbeidd slik at det toler frakt.

I eit slikt arbeid er eit regionalt samarbeid nødvendig med tanke på merkevarebygging og distribusjon, og for å få til ein produksjon som held god kvalitet og ein fornuftig pris. Det vil gje dei reisande fleire opplevingar, og truleg gjere dei meir fornøgde. Mindre fornøgde blir dei iallfall ikkje.

Av Jon Peder Vestad. Lagt ut på nettet 13. mai 2003