Ei lita norsk folkegruppe, omkransa av sunnmøringar, halvtrøndarar og austlendingar har klora seg fast på øyar og langs strender i hundrevis av år, utan å miste særpreget sitt.  Romsdalingane er eit gløymt folk.

Romsdalingane er ei folkegruppe på nokre og seksti tusen sjeler på eit avgrensa geografisk område, klart ulik naboane sine, og med eigen veremåte, sitt eige språk og sine eigne særdrag. Når romsdalingane ikkje har vorte rekna som nokon minoritet enno, må det vere fordi ingen har tenkt på det før. Men romsdalingane er ikkje som alle andre. Det at vi er få, skaper ei heilt eiga samkjensle som er verd å ta vare på.

Romsdal var og er sentrum
Med ujamne mellomrom kjem det framlegg om å fjerne Romsdal frå fylkesnamnet. Det skulle da bli Møre, og femne om området frå Vanylven og Volda i sør til Aure og Rindal i nord. Men dette namnet skjuler den midtre delen av fylket, den folket både sørom og nordom har orientert seg etter frå gammalt - og tidvis i dag. 
Ja, det må vere grunnar til at da Møre-namnet gjekk frå å dekkje eit stort område på Nordvestlandet og inn i Trøndelag til å gjelde nokre flekker i dagens Møre og Romsdal, så vart Romsdal-namnet framleis brukt. I Romsdal låg Veøy-kaupangen, til Romsdal kom dei frå alle leier for å handle på Romsdalsmartnan, og ikkje minst: her budde det folk som visste at dei ikkje var møringar. 

Midt mellom større folkegrupper
På Nordmøre blir folket gradvis meir og meir trøndarar, og det er ikkje noko gale med det. Det er kanskje litt respektlaust å kalle nordmøringar for halvtrøndarar – eller enda verre – reservetrøndarar, men ser vi på korleis dei snakkar nordom oss, så veit vi at talemålet hører til det trøndske målområdet. Dette har vore med på å gjere det enklare for nordmøringane å vete at dei slett ikkje er vestlendingar, men har sine nærmaste – bortsett frå romsdalingane - lenger nord. 
Romsdalingane har det ikkje på same måten. Jau da, klart det er mykje likt mellom oss og nordmøringane, men vi seier i og ikkje e eller æ, og ferdselen til romsdalingane har gått alle vegar. Å kalle ein romsdaling for halvtrønder er like feil som å kalle han sunnmøring. 

Ikkje vestlendingar
Sunnmøringane er eit sjølvhevdande og sterkt folkeferd på Nordvestlandet, og det er ikkje feil å seie at ein sunnmøring er ein god representant for vestlendingen, saman med sogningar, hordalendingar og rogalendingar. Å leggje romsdalingen i samme posen, er feil. Både ferdsel og språk syner det. Det eg vil med dette, er å syne at romsdalingen ikkje kan identifisere seg korkje nordover eller sørover langs kysten, men godta at han er noko for seg sjølv.
Kva så med Austlandet? Riktignok seier dei i på Lesja og det har vore mykje innvandring austafrå til romsdalsbygdene. Dette har prega oss såklart, og det hadde vore lenger mellom folk mange stader i Romsdal utan folk som flytte frå tronge kår i Numedal, Gudbrandsdalen og andre stader austafjells til "I-land". Men det kom jo folk sørafrå og nordfrå au, og denne blandinga har vore med på å gitt oss særpreget vårt. 

Romsdalingar kjenner kvarandre
Når romsdalingar møtest utafor Romsdal, kjenner dei på ein måte kvarandre. Sunnmøringane har det ikkje slik, til det er dei for mange, og kanskje også for ulike. Nordmøringane druknar i gruppa av menneske som snakkar eit eller anna slags trøndermål. 
Folk frå Romsdal har ei eiga samkjensle når dei er nokre mil utafor amtsgrensene. Dei kjenner syskenbarnet ditt, eller nokon du gjekk i klasse med, dei har vore på sykkeltur forbi staden du kjem frå, har gått på tur i same fjella som deg, og heiar sjølvsagt på same fotballag. Og så er det noko med språket… 

Kjenner du fjorden….
Det er klart det er forskjell mellom ein finmoldensar ("Jeg veit ikkje i") og ein frå Finnøya som bryt på det sunnmørske, men tonefallet, den melodiøse, trivelege setningsmelodien liknar. Og lyset, vinden, potetballen og svelene og blikka på fotballtabellane skaper dei same kjenslene for heimlandet barndom. Takk til Edvard Hoem, som har skrive Romsdal inn i nasjonallitteraturen saman med Bjørnstjerne Bjørnson.
Så er det lynnet. Eg har hug til å kalle det snilt og ufarleg, akkurat som tonefallet. Det er muleg harmonisk er eit betre ord. Romsdalingar elskar småprat, å fortelje pussige historier og sladder utan brodd. Humoren kan vere rå og direkte, men støtt varm, og baksnakking er det nok meir av blant andre i dette landet. Og så er romsdalingane direkte mot kvarandre, kvasse, også når det kan vere folk ein ikkje kjenner så godt. Men likevel: Det er lite av skuling og mistru, men heller ein klar mishagsdom, og så ferdig med det. Du kan vere trygg på kor du har ein romsdaling.

Flyttar ut, vender heim
Romsdalingar kan vere lure, men ikkje sleipe. Det har nok funnest ein og annan som har gått over streken, men dei har skifta namn og flytta ut. Romsdalingar set pris på hardt arbeid, men også på å drive dank eller ta seg ein god fest. Romsdalingar liker å ha det pent rundt seg, men maser ikkje så mykje med det at det blir for kavasamt. Det er greitt å vete kva naboen eig og styrer med, men ein romsdaling startar ikkje møbelproduksjon for å få råd til ein ny sofaseksjon av den grunn. Og ikkje går romsdalingen og ventar på ei ny tiltakspakke frå staten om det skulle sjå svart ut på arbeidsmarknaden, heller. Da flyttar han heller ut for ei stund, og kjem så heimatt.

Ein busstur heim
Romsdalingar lengtar heim, og det er sjeldant ein hører ein utflytt romsdaling seier at han eller ho ikkje vil flytte heim om sjansen byr seg. Og skulle det ikkje gå, tek ein del til takke med å bu for eksempel på Sunnmøre – veret er i det minste likt heime. Og det er kort veg heim.
Ein gong skulle eg ta buss frå Volda til Molde. Bussturen var dryg, og eg hadde ordna meg med lesestoff. Så skifta eg buss på Moa, og sette meg til å lese. Etter ei lita rid glei augeloka att, rundt meg surra romsdalsstemmer, og det var så trygt, så trygt. Eg var nesten heime, og eg var blant mine eigne. Eg kunne slappe heilt av… Slik oppdaga eg at eg djupast sett er romsdaling.

Lettare å stå fram no
Det har forresten vorte lettare å vere romsdaling dei siste åra. Det er fleire årsaker til det, men to temmeleg rike karar frå heimetraktene våre har gjort sitt til at Romsdal har vorte betre kjend. Det same har Kjell Magne Bondevik gjort, og same kor mykje Røkke, Gjelsten og Bondevik har pussa på språket sitt, kjem dei ikkje unna det romsdalske tonefallet. Og skulle det vere noko mål? 
MFK har også styrkt Romsdal, det same har Teateret Vårt, Bjørnsonfestivalen, Romsdalsfjella og… vi har da så mykje bra å vise til! 

I-land på Nordvestlandet
Både Romsdal og romsdalingane har medvind for tida. No er tida der for å sørgje for at vi som kallar oss romsdalingar får aksept for at vi er noko anna enn sunnmøringar og andre vestlendingar, at vi slett ikkje er halvtrøndarar eller ein nordvestlandsk avleggjar av austlendingar. Vi er ei lita folkegruppe, omkransa av menneske som hører til større folkegrupper, og vi skjemst ikkje av å vere få. Trass i dette, har vi ikkje gått opp i noka større folkegruppe, skifta dialekt og gjort adjektivet romsdaling overflødig. Det syner styrka vår, og beviser at vi frå ”I-land” er ei minoritetsgruppe som Noreg må rekne med.

Av Jon Peder Vestad