Avisene og nye-nye-media

Internett vil ikkje klare å konkurrere ut lokalavisene, meiner Johann Roppen, stipendiat ved Universitetet i Bergen/Høgskulen i Volda. (Heimeside: Http://www.hivolda.no/amf/rop-heim.html, e-post: jr@hivolda.no).


Såkalla nye media har ein tendens til å bli fort gamle. For ti-femten år sidan var nærradio eit nytt og sexy medium for mange aviser. I dag er det Internett som får mange i avisbransjen til å tenne eller sveitte.

Internett som nisjemedium


Alle diskusjonar om Internett vert litt meiningslause utan at ein dreg inn forventingar til utbreiinga. Førbels er Internett ikkje eit massemedium, men eit nisjemedium. Om Gallup har rett i at tre prosent av alle nordmenn har tilgang til Internett heime, så er det eigentleg eit ganske lite publikum samanlikna med aviser og kringkasting som når ut til 90 prosent av folket. Kva tid veksten for Internett vil flate ut er det uråd å seie i dag. Men ein gong må det jo stoppe. Det veks ikkje Tre så høgt som til Himmels.

Innhaldet på nettet


Men om veksten likevel skulle bli såpass sterk og langvarig at Internett tek til å likne på eit massemedium, så er det likevel ikkje sikkert at nettet vert ein direkte konkurrent til avisene og fjernsynet. Kva Internett vert brukt til, og kor det vert oppfatta er like viktig. Media, erotikk og data er kanskje dei mest populære stoffkategoriane på nettet, og alle tre er marginale stofftyper i allmennmedia som aviser og kringkasting. At desse tre stofftypane scorar så høgt på statistikken heng truleg saman med at i dag er langt dei fleste Internett-brukarar menn, og dei fleste er mellom 15 og 30 år.

Med tanke på alt det mølet som fins på Internett verkar det noko underleg at redaktør Torgrim Eggen i siste utgåve av Internettguiden harselerer over avisene, og sukkar over at det står så mykje tull i dei, og at 70 prosent av stoffet i Aftenposten er uinteressant. Ein har nett det same valet på Internett som i avisene: Ein kan hoppe over det ein ikkje ynskjer å lese. Kanskje kan ein seie at avisa er eit medium med stere interaktive eigenskapar og god brukarkontroll?

Å formidle informasjon blir berre billegare og billegare. Her er Internett uslåeleg. Men det kostar å lage informasjon. Og nokon må betale prisen. Eit kjent slagord frå den diffuse nett-ideologien seier at: Information wants to be free. Både fri og gratis. Det er ingen særleg tradisjon for å ta betalt for nett-informasjon, og ein del nettfolk kjempar då også mot kommersialisering av nettet på prinsipielt grunnlag.

I sum fortel dette at Internett fyrst må auke talet på nye brukarar, særleg blant kvinner, og dessutan hindre fråfall blant etablerte brukarar. Vidare må stoffet på nettet få ein meir allmenn profil.

Lokalstoff held stand


Alt dette kan skje. Og likevel kan dei fleste norske avisredaktørar sove trygt om natta. Mange Internett-tenkjarar ser ut til å gløyme at dei fleste norske aviser er lokalaviser. Det vil seie lokalt innhald og lokal spreiing.

Det er nærast utenkjeleg at lokalavisa med sitt lokale stoffutval skal få seriøs konkurranse frå Internett-publikasjonar. Utfordrarar som tek mål av seg til å konkurrere på lokalstoff må byggje opp like store redaksjonar som avisene har i dag, for å få produsert same innhaldet. Distribusjonen vil naturlegvis vere langt lettare og billegare på nettet enn på papir, men inngangsbilletten blir likevel svært høg. For høg for dei fleste, trur eg. Ingen vil vel heller tru at lesarane brått skal misse interessa for lokalstoff.

Så får heller Internett-entusiastane halde seg med spesialtenester på engelsk, som inneheld det meste, utanom lokalt stoff. Entusiastane er både få i tal, og dei er truleg ikkje særleg viktige som abonnentar av lokalviser heller.

Få aviser på nettet


Av dei ca. 220 norske avisene er det i dag under 20 aviser som er på nettet, på ein eller annan måte. Og det er berre fem-ti av desse 20 som satsar sterkt på Internett-utgåver og nyhendeformidling. Av desse fem-ti held dei fleste til i Oslo. Desse avisene har i lag med Schibsted-Nett, Telenor og andre nett-leverandørar bestemt seg for å henge med, koste kva det koste vil.

Andre aviser som har betre tid, kan dra lærdom av det desse leiande i utviklinga gjer. Og medan dei funderer på kva dei skal gjere, kan dei også ta seg tid til å gå ti-femten år tilbake, til pionertida i norsk nærkringkasting. Lærdommane frå prøvedrifta og drift av lokalmedia kan tene som kjølevæske for isen ein måtte ha i magen.

Lærdommar frå prøvedrifta


Tidleg på 80-talet var det nærradio og nærfjernsyn, som skulle gi avisene fleire bein å stå på. Mange aviser la vekt på at dei var informasjonsbedrifter, og at dei ikkje i utgangspunktet kunne vere låste til å formidle informasjon berre på papir. Mange hadde då også søte draumar knytt til auka inntekter frå nærkringkasting, som kunne drivast billeg ved å resirkulere avisnyhende.

Av ulike årsaker vart det ikkje særleg flog over avisenes prøvedrift med nærkringkasting. Innhaldet var ofte svært bra, men for små inntekter og for store kostnader, kombinert med kraftige tilbakeslag på annonsemarknaden på slutten av 1980-åra gjorde at interessa for å subsidiere nærkringkasting kjølna sterkt, samstundes som mange forstod at det er store skilnader mellom å drive avis og å drive nærkringkasting. - Det er avis vi kan, vart det nye slagordet.

Noko anna er at i dag har statlege lokalfjernsynsmonopol og støtte frå dei store mediekonserna gitt mange aviser tilbake lysta på å satse på nærkrinkasting/regional kringkasting.

Men den viktigaste lærdomen frå nærkringastingas barndom var at avisene bør vere varsame med å gå tungt inn på nye marknader der det er uvisst kvar inntektene skal kome frå, og kor store dei kan bli. Det gjaldt i 1980-åra, og det gjeld også i dag.

Internett som gåve?


Internett har den sympatiske eigenskapen at det er langt billegare å få på lufta enn til dømes ein radiostasjon, for ikkje å snakke om fjernsyn, og litt bør ein jo gjere for å fylgje med i utviklinga. Det kan jo hende at Internett likevel skulle gå til himmels.

Mitt private tips til lokalaviser som lurer på korleis dei skal forholde seg til Internett, er å gje vekk ein PC og eit Internettabonnement til ein Internett-interessert tilsett i avisa. Einaste forplikting bør vere å heve sin eigen, og dermed avisas kompetanse på området. Er ein skikkeleg lur lar ein den tilsette ha PC-en heime, slik at ho ikkje nyttar arbeidstida til Internett-surfing, men si eiga fritid.

Ei slik ordning er kanskje ikkje i samsvar med avtalane i arbeidslivet, men eg trur det kan fungere godt for båe partar. Ein lukkeleg tilsett, og auka kompetanse for avisa.


Referanse til trykt utgåve:
Roppen, Johann (1996): "Avisene og nye-nye-media", i Dagspressen nr. 5/1996, Oslo
Referanse for nettversjon:
Roppen, Johann (1996): "Avisene og nye-nye-media",
<a href="http://www.hivolda.no/amf/kronikdp.html">, Høgskulen i Volda, Volda